Gekonowate
Systematyka
Domena
eukarioty
Królestwo
zwierzęta
Typ
strunowce
Podtyp
kręgowce
Gromada
gady
Rząd
łuskonośne
Rodzina
gekonowate
Nazwa systematyczna
Gekkonidae
Gray, 1825
Wystawa zdjęć w Wikimedia Commons
Gekonowate, gekony (Gekkonidae) – najbogatsza w gatunki ród małych i średniej wielkości jaszczurek. Obejmuje powyżej 100 rodzajów i rzędu 1200 gatunków opisanych naukowo. Gekony są gadami o w największym stopniu prymitywnej wśród jaszczurek budowie. Są również popularnymi wśród terrarystów zwierzętami domowymi.
Spis treści
//
Występowanie i biotop
Najliczniej występują w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej. Stany Północna i Środkowa, Usa Południowa, Czarny ląd, Madagaskar, Półwysep Arabski, południowa Azja, Australia, Archipelag Malajski, Nowa Zelandia i Stary kontynent (7 gatunków). Dotarły do wielu wysp. Zajmują zaledwie środowiska suche. Żyją w lasach, stepach, na sawannach, terenach pustynnych i skalistych, a niektóre w pobliżu siedzib ludzkich (tzw. gekony domowe).
Opis
Skóra cienka i delikatna, pokryta małymi, ziarnistymi łuskami. Na skórze występują rogowe twory o różnym kształcie ewentualnie rogowe płytki. Włosy duża, kawa na ławę wyodrębniona, oczy wystające, duże, często wyraźnie ubarwione. Gatunki dzienne mają źrenice okrągłe, a nocne pionowe. Powieki u większości gatunków zrośnięte, przez co muszą szorować oczy długim językiem. Źrenice mogą się zwężać bądź poszerzać. Chwost długi, statystycznie stanowi połowę całkowitej długości ciała, w przekroju owalny, często cylindryczny. Większa część gekonów zjada wylinkę. U gatunków nadrzewnych występują poniżej palcami włoskowate przylgi, które umożliwiają im sprawne chodzenie po pionowych ścianach, sufitach, a chociażby po szybach. Są jedynymi jaszczurkami mającymi rzemiosło wydawania donośnych głosów. Od jednego z tych dźwięków (gek-ko) pochodzi naukowa określenie rodziny. Głosy samców różnią się od głosów samic. Gekony mają prawidłowo rozwinięty zmysł słuchu. Najogromniejszy gekon ogromny (Rhacodactylus leachianus) z Nowej Kaledonii osiąga do 400 cm długości całkowitej i 800 g masy ciała. Najmniejszy to Sphaerodactylus ariasae osiągający rozciągłość 1,4-1,8 cm i masę ciała 2 g.
Diplodactylus damaeum - młoda samica
Rozmiary
Długość od 1,4 do 40 cm
Mnóstwo ciała od 2 do 800 gram.
Biotop
Suche środowiska, lasy, skaliste pustynie, często zamieszkują w pobliżu ludzkich siedzib.
Pokarm
Głównie duże owady, większe gatunki są drapieżnikami polującymi na małe kręgowce - ptaki i gryzonie. Dorosłe gekony często zjadają mniejszych przedstawicieli swojego gatunku (np. gekon toke). Przedstawiciele rodzajów Hoplodactylus i Naultinus na domiar tego bezkręgowców jedzą również nektar i pyłek kwiatowy.
Behawior
Gekony dzielą się na nocne (pionowe źrenice) i dzienne (okrągłe źrenice). Dzienne gekony, kiedy imię tłumaczy, prowadzą codzienny zwyczaj życia i przeważnie są z większym natężeniem barwne od nocnych. Rzadziej występujące rodzaje gekonów dziennych to: Pristurus, Phelsuma, Quedenfeldtia, Naultinus i Lygodactylus.
Rozmnażanie
Dojrzałość płciowa przeciętnie w 2 roku życia. Większa część jest jajorodna niewiele (z Nowej Zelandii) jajożyworodne (rodzaje Hoplodactylus i Naultinus a Rhacodactylus trachyrhynchus). Trzy gatunki gekonów są partenogenetyczne. Samica składa od 1 do 2 jaj kulistego kształtu, w pergaminowych osłonkach pokrytych lepkim śluzem, które przykleja w różnych szczelinach, przy kamieniami bądź na ziemi.
Funkcje ogona
U gekonów chwost spełnia do licha i trochę funkcji. Przede wszystkim jest pomocniczym narządem ruchu istotnym pod ręką balansowaniu ciałem w trakcie wykonywania skoków. U wielu gekonów stał się on rezerwuarem tłuszczu. Gekon fałdoskóry posiada na ogonie specjalne fałdy. Fałdy te pomagają w lepszym przyleganiu do podłoża, w wykonywaniu lotu ślizgowego na przestrzeni skoku, a również do lepszego maskowania.
Autotomia
Gekony mają sztuka odrzucania ogona, co ratuje im często żywot. Spekulatywny, wijący się chwost przypomina wijącą się gąsienicę, ze względu czemu odwraca uwagę napastnika, a gekon w tym czasie zdoła umknąć i schować się. Odrzucona przez potwór część ciała jest regenerowana, niemniej w życiu nuże nie jest podobna do pierwowzoru. Nie wszystkie gekony posiadają biegłość do autotomii.
Adhezja do powierzchni
Spodnia część palców (lamellae) niewielkiego toke
Wielokrotne wzrost spodniej części palca gekona (lamellae)
Charakterystyczną cechą gatunków nadrzewnych jest rzemiosło przylegania do powierzchni. Gekony o naziemnym trybie życia są tej cechy pozbawione. Na spodniej części spłaszczonych palców istnieją specjalne twory (lamellae). Są to nachodzące na siebie blaszki pokryte milionami mikroskopijnych wyrostków skórnych. Jeden młokos jest wielkości dookoła 10 do 100 mikrometrów. Ponadplanowy maszyneria układu krwionośnego w kończynach gekona umożliwia mu sterowanie przyczepnością. Dosyć tego, iż unosi albo opuszcza palce. Pełnoletni gekon potrafi zdołać zachować całą wagę ciała jednym palcem. Poruszony wszystkimi palcami jest w stanie podnieść balast wagi ludzkiego noworodka.
Młody gekon leśny (Pachydactylus bibronii)
Wachta ubarwienia
Gekony potrafią modyfikować ubarwienie. Nie jest to szychta podczas gdy u kameleonów, a zaledwie wachta z jasnej na ciemniejszą. Jak gekon jest zainteresowany czy też oddaje się zwiedzaniu obcego terenu – jaśnieje. Jak jest podniecony bądź ma libertyński stan rzeczy zdrowia – przybiera ciemniejsza barwę. Historia się racja, jako że gekony posiadają specjalne komórki w skórze, które rozszerzają bądź kurczą się na zalecenie układu nerwowego gekona. Takie same komórki występują w skórze mątwy, pozwalając jej diametralnie zlewać się z otoczeniem, mrowie szybciej i efektywniej aniżeli robią to gekony.
Dymorfizm płciowy
Gekon liścioogonowy - samiec (po prawej) i samica. Chwost samca wygląda, kiedy nadgryziony liść
Schematy okolicy kloaki u samców
Zazwyczaj u gekonów różnice między samcem a samicą są trochę wyraźne. Gdy gekony są wielce młode niuans płci być może być niemożliwe. Wobec tego sformułowanie różnic wymaga dokonania pewnych obserwacji. Dobrym sposobem na odróżnienie płci jest rozlokowanie małych osobników w tym samym terrarium. Samce w większości wypadków agresywniejsze będą próbować panować ponad innymi osobnikami. W ciągu podejmowanych prób zdominowania będą redagować charakterystyczne odgłosy. Samice na ogół są mniejsze od samców. U samców uchwyt ogona w większości jest grubsza. Wszystkie gekony w okolicach kloaki, zrazu przy ogona, mają widoczne pory. Ktokolwiek jakość gekona ma swoisty na rzecz siebie oprawa porów. Pory te są różne u samców i samic.
Systematyka
Młody gekon gruboogonowy (Hemitheconyx caudicinctus)
W rodzinie gekonów wyróżniono parę podrodzin:
Przedstawiciele Gekkoninae, Teratoscincinae i Diplodactylinae mają nieruchome powieki. U Aleuroscalabotinae i Eublepharinae powieki są ruchome.
Przedstawiciele
Bibliografia
Kategorie: Gekonowate • TerrarystykaUkryta kategoria: Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł
_by_Robert_Michniewicz.jpg&filetimestamp=20070621094727){kind=link}
_by_Robert_Michniewicz.JPG&filetimestamp=20070621165032){kind=link}
